Wydarzenia, Aktualności



Konsultacje społeczne aktualizacji Planów Gospodarowania Wodami (aPGW) Czytaj całość


Podsumowanie szkolenia z Programu wodno-środowiskowego kraju (aPWŚK)  Czytaj całość

Home
Dlaczego warto chronić bagna? Znacznie mokradeł dla człowieka i przyrody

Bogactwo fauny i flory
Główną przyczyną troski o mokradła jest niewątpliwe, nie tylko dla przyrodników, bogactwo świata roślin i zwierząt występujących na tych obszarach.  Często o mokradłach mówi się w kontekście różnorodności biologicznej. Za przykład niech posłużą lasy nadrzeczne zaliczane do mokradeł, na obszarze których żyje 70% ptaków gniazdujących w Polsce.

 

Nadrzeczne lasy i mokradła zwane są „lasami tropikalnymi Europy”. Nazwa ta oddaje bogactwo i różnorodność fauny i flory mokradeł. Z siedliskami bagiennymi silnie związane są gatunki ściśle chronione, zagrożone wyginięciem. Ze względu na utrudniony dostęp człowieka, w wielu miejscach na obszarze bagien, żyją niespotykane nigdzie indziej gatunki zwierząt i roślin. Mokradła są ostoja rzadkich gatunków.

 


Foto 1. Torfowisko Tarnawa w Bieszczadach porośnięte mchem.

 

Naturalna gąbka
Inną, nie mniej ważną przyczyną troski o mokradła, jest ich szczególna funkcja jaką pełnią w obiegu wody w przyrodzie. Poszczególne typy mokradeł wykazują możliwości gromadzenia wody. Obszary wodno-błotne przyrównać można do naturalnej gąbki, której zadaniem jest magazynowanie wody. Takimi naturalnymi magazynami są m.in. torfowiska. W torfach zbierają się olbrzymie ilości wody, które następnie są wykorzystywane przez sąsiadujące obszary w zależności od potrzeb. Mokradła chłoną wodę niczym gąbka – w okresie nasycenia mogą składać się aż w 95% z wody. W okresach suszy i zwiększonego zapotrzebowania na wodę, oddają środowisku zmagazynowane zapasy, głownie poprzez parowanie.

 

Tym samym mokradła wpływają na poprawę bilansu wody w zlewniach i zwiększają możliwe do wykorzystania przez środowisko zasoby wodne.

 

Bardzo istotną, z punktu widzenia człowieka funkcją mokradeł, związaną z ich zdolnością magazynowania wody, jest łagodzenie fali powodziowej. Podczas dużych wezbrań torfowiska sąsiadujące z rzekami regulują w niej przepływ wody i osłabiają niszczące działanie powodzi. Roślinność błotna umacnia glebę, zapobiega jej wymywaniu, a tym samym, jeśli rośnie wzdłuż często wylewających rzek, zmniejsza działanie fal powodziowych. Eksperci uważają, że fatalne konsekwencje powodzi wynikają w dużej mierze z przekształceń środowiska w zlewniach rzek, a w tym m.in. z osuszania i zanikania naturalnych mokradeł i torfowisk, które w razie wezbrania mogłyby osłabić falę i przyjąć nadmiar wody. Szacunkowe liczby mówią, że w polskich torfowiskach zmagazynowanych może być nawet 35 miliardów m3 wody, to znaczy więcej niż zasoby wodne wszystkich polskich jezior. W zależności od sposobu zasilania danego bagna, obszar ten w różny sposób realizuje funkcję magazynowania wody.

„Nerki krajobrazu”
Tak metaforycznie mówi się o mokradłach, które ze względu na specyficzny rodzaj gleb i roślinność tam występującą spełniają funkcję naturalnej oczyszczalni. Jest to niezwykle istotna rola, zwłaszcza przy bardzo dużym zanieczyszczeniu wód powierzchniowych i podziemnych. Roślinność bagienna, w skład której wchodzi ponad sto gatunków, stanowi niezwykle skuteczny filtr naturalny, który uwalnia środowisko od trujących związków organicznych i nieorganicznych.
Torfowiska to także cenne obszary ze względu na złoża węgla zalegające w ich pokładach. Szczątki roślin zgromadzone w złożach torfu powoli uwalniają się do atmosfery, a tym samym redukują zanieczyszczenia dwutlenkiem węgla. Mokradła spełniają istotną rolę w obiegu nagromadzonych pierwiastków. Akumulowane złoża torfu i innych osadów „wyłączają” z obiegu duże ilości tych pierwiastków. Szacuje się, że nawet 10% pierwotnie przyswojonego przez rośliny węgla trwale pozostaje w osadach torfowisk.

Kronika dziejów i skarbnica przeszłości
Torfowiska stanowią prawdziwa skarbnicę wiedzy na temat zmian klimatycznych jakie miały miejsce w przeszłości. Kolejne warstwy torfu pozwalają prześledzić zmiany następujące na przestrzeni nawet kilkunastu tysięcy lat. Tak dobrze zachowane ślady przeszłości to efekt ograniczonego dostępu tlenu w torfowiskach, co z kolei sprzyja konserwacji licznych pozostałości minionych epok. Doskonale zachowane szczątki roślinne pozwalają określić jakie rośliny, a także jakie warunki klimatyczne panowały na danym obszarze. W torfowiskach zachowały się, oprócz roślinności, liczne ślady działalności człowieka. Jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych jest osada Biskupin w województwie kujawsko-pomorskim. Pozostałości osady to w dużej mierze zasługa torfu, konserwującego drewno.

Turystyka
W okresie wzmożonego ruchu turystycznego na obszary mokradeł, lokalni właściciel mają pełne ręce roboty. Obserwacja przyrody cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem wśród turystów. To doskonały sposób nie tylko na spędzenie wolnego czasu, ale także poznanie życia ptaków i obserwacje ich imponujących przelotów zwłaszcza w okresie wiosennym i jesiennym. Szczególnie obszar mokradeł w dolinie Biebrzy i Narwi upodobali sobie obserwatorzy i miłośnicy spływów kajakowych.