Wydarzenia, Aktualności

18.06.2014 r. - Biała Tarnowska i Wielki Powrót Łososia... Czytaj całość


Konsultacje projektów MasterPlanów: Uprzejmie informujemy, że Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej rozpoczął proces strategicznej oceny ...  Czytaj całość


Zapraszamy do wypełnienia ANKIETY do Planów przeciwdziałania skutkom suszy w regionach wodnych... Czytaj całość

Home ABC o wodzie Woda w przyrodzie Fauna i flora wód płynących
Fauna i flora wód płynących

W warunkach naturalnych, nie zmienionych działalnością człowieka, wody płynące charakteryzują się obecnością licznych organizmów roślinnych i zwierzęcych. Wynika to ze sprzyjających warunków, jakie woda stwarza rozwojowi tych organizmów.

Zanim nastąpiła intensywna ekspansja człowieka, doliny rzek porośnięte były głównie łęgami wierzbowymi, topolowymi, wiązowo-dębowo-jesionowymi. Obecnie większość dolin rzecznych pokrywają łąki i pastwiska.

Bioróżnorodność naturalnych dolin rzecznych wiąże się z bogactwem siedlisk w obrębie koryta cieku i strefy brzegowej. W głównej mierze wynika to ze stałego rzeźbienia doliny przez rzekę oraz wielu innych czynników. Zalicza się do nich specyficzne warunki geologiczne, mikroklimat, zmienność nurtu i głębokości, budowa dna oraz obecność terenów zalewowych. Szerokie, często zalewane wezbranymi wodami doliny rzek należą do najżyźniejszych miejsc na Ziemi, rzeki i ich doliny są miejscami o niezwykłym bogactwie przyrody. W Europie, mimo, że doliny rzeczne zajmują zaledwie ok. 7% jej powierzchni, związanych jest z nimi ponad 50 % występujących na naszym kontynencie gatunków roślin.

Różnorodność gatunkowa i siedliskowa w dolinach rzecznych jest ściśle związana z działalnością rzeki. Nawet określana przez człowieka „niszcząca” działalność rzeki, polegająca na okresowym zalewaniu terenów przyległych, na stopniowej zmianie biegu koryta, oznacza, że rzeka nie niszczy, ale przebudowuje. Przez to także dostarcza nowych schronień, żerowisk i miejsc lęgowych, niszcząc stare. Składanie namułów i szczątków organicznych oraz obsuwanie się brzegów nad potokami doprowadza do powstawania mad rzecznych, które stanowią najżyźniejsze siedliska w obrębie całej zlewni.

Duże zróżnicowanie samego koryta rzeki, rzeźby doliny, obecność starorzeczy, łach piaszczystych, okresowe zalewy terenów dolinowych i wahania poziomu wód gruntowych, umożliwiają rozwój lasów łęgowych. Ocenia się, że w Polsce pozostało jedynie ok. 5% łęgów, reszta została przekształcona na potrzeby człowieka w łąki i pastwiska. Inne siedliska cenne przyrodniczo to lasy grądowe, porastające wyższe partie dolin, a także olsy występujące
na terenach z okresowo stagnującą wodą. Lasy rosnące w dolinach rzecznych w większości są zaliczane do kategorii wodochronnych i podlegają z tego powodu mniej intensywnej gospodarce leśnej. W dolinach spotkać można liczne rzadkie i chronione gatunki roślin, np. lilia wodna, grzybień biały, grążel żółty itp.

 


Grążel żółty, www.nurkomania.pl

 

Lasy łęgowe w dolinach rzecznych, w porównaniu z innymi zespołami leśnymi, charakteryzują się najwyższą liczbą gatunków ptaków i ssaków. Zakamarki pomiędzy kamieniami i korzeniami drzew nadbrzeżnych, szuwary i starorzecza - stanowią żerowiska, miejsca lęgowe i kryjówki dla ryb (łosoś), płazów (traszka), gadów (żółw błotny), ptactwa wodno-błotnego (kaczka, perkoz, czapla siwa), ssaków (wydra, rzęsorek rzeczek) i innych zwierząt, prowadzących tryb życia związany z wodą.

 


Lasy łęgowe nad pomorskimi rzekami, http://www.lonicera.hg.pl/graph/las_legowy1.jpg

 

Szczególną rolę dla oceny walorów przyrodniczych wód płynących odgrywa ichtiofauna (konkretnie skład gatunkowy i ilościowy ryb), ponieważ traktowana jest jako najlepszy biologiczny wskaźnik informujący o kondycji środowiska wodnego. Jakość wody i stan środowiska naturalnego mają istotne znaczenie dla ryb wędrownych. Przede wszystkim, aby mogły one odbywać swoje wędrówki konieczna jest drożność cieków wodnych na całej długości.

Pewne ryby potrzebują także dosyć dużego przepływu wody, a równocześnie odpowiedniego ukształtowania koryta rzecznego i brzegów, stwarzających warunki do odbycie tarła (gody u ryb). Muszą to być miejsca niezamulone, o dnie kamienistym i żwirowym oraz szybkim przepływie wody. Aby młody narybek mógł się rozwijać, konieczna jest również odpowiednia ilość pokarmu oraz obecność dużej ilości kryjówek i miejsc żerowania. Kryjówki są szczególnie ważne przy wylęgu oraz dla młodych ryb, które są bardzo narażone na ataki drapieżników. Dla prawidłowego rozwoju ryb wędrownych, woda musi spełniać wysokie warunki – klasyfikowana jest jako I klasa czystości.

W Polsce wyróżnia się następujące krainy rybne:

  • Kraina pstrąga - najwyżej położona, dominuje w niej pstrąg potokowy. Rybami towarzyszącymi są: strzebla, lipień, głowacz. Dno rzeki pokryte kamieniami i głazami. Temperatura wody jest niska, latem nie przekracza 10-15°C. Szybkość przepływu wody z reguły jest większa niż 1 m/s. Kraina pstrąga jest miejscem rozrodu łososi i troci.


    Pstrąg, www.nurkomania.pl
  • Kraina lipienia, w której dominującą rybą jest lipień. Towarzyszą mu: pstrąg, strzebla, głowacz i karpiowate reofilne. Dno rzeki pokryte kamieniami oraz żwirem. Temperatura wody osiąga maksymalnie 12-18°C. Szybkość przepływu - najwyżej 1 m/s. Kraina ta jest miejscem rozrodu łososi, troci i certy.
  • Kraina brzany, w której najczęściej spotyka się: klenie, brzany i świnki. Towarzyszą im lipień, ukleja, leszcz, okoń, szczupak, boleń. Dno rzeki pokrywa żwir z piaskiem. Maksymalna temperatura wody wynosi 15-20°C. Występuje spowolnienie nurtu nieprzekraczające 0,6 m/s. Kraina ta jest miejscem rozrodu certy i jesiotra.


    Brzana, http://wedkarstwo.one.pl/ryc/brzana1.jpg
  • Kraina leszcza, umiejscowiona jest w dolnych odcinkach rzek (blisko ujścia do morza). Dominującymi rybami są leszcz i płoć,  towarzyszącymi - ukleja, szczupak, okoń, boleń i sum. Na dnie zalegapiasek i muł.


    Leszcz, http://www.wedkarybka.neostrada.pl/leszcz.JPG
  • Kraina stynki (względnie jazgarza i stynki) rozciąga się w strefie mieszania wód rzecznych z wodami morskimi.


    Stynka, http://www.dantis.tvk.lt/4images/data/media/186/PICT2374stinta.jpg

 

*Warto wiedzieć

Aby ocenić w jakim stanie znajduje się woda w rzece, należy zwrócić uwagę na:

  • biologię rzeki, czyli kim są jej mieszkańcy – specyficzne gatunki roślin i zwierząt (także tych niezauważalnych gołym okiem)
  • warunki fizyczne i chemiczne wody – jej barwa, zapach, temperatura, natlenienie, obecność zanieczyszczeń
  • ogólny obraz rzeki i jej brzegów – głębokość, szerokość, nurt rzeki, podłoże w którym znajduje się koryto oraz jak wygląda teren tuż przy brzegach